Voor vlekkeloze communicatie

Typisch

De meest mensen geven een afwijkende letter aan zoals het eruit ziet. Dit heet dan dikgedrukt. Dit heet schuingedrukt. Of met GROTE LETTERS. En of dat nu in de krant staat of op een beeldscherm, dat maakt niks uit. Nou zou ik er niet blij mee zijn als mijn beeldscherm bedrukt zou worden. Dik, dun of schuin. En volgens de hierboven weergegeven discipline zou dit dan DIKGEDRUKTE SCHUINE GROTE ONDERSTREEPTE LETTERS moeten heten

Waar het om gaat is dat er wel degelijke officiële aanduidingen zijn voor de verschillende lettertypes, maar het probleem is dat mensen die van niks weten en van nergens komen - in dit geval dus wel erg toepasselijk: de ongeletterden - de Engelse termen klakkeloos en gebrekkig ‘vertalen' naar hun zelfverzonnen ‘Nederlands'. En dat terwijl er hele goede bestaande Nederlandse benamingen zijn: vet, cursief, romein, onderkast en kapitaal. Die kapitalen heten in het Engels capitals en dat is waarschijnlijk ook de oorsprong van onze kapitalen. En cursief is natuurlijk een afgeleide van ‘cursiefje' omdat zo'n grappige tekst altijd met een schuine letter wordt afgedrukt. Nou nee, het is andersom natuurlijk. Zo'n tekst heet cursiefje omdat dergelijk proza vroeger altijd met een cursieve letter werd weergegeven.

En de ene letter is de andere niet.. Er zijn honderden soorten letters die weer onder te verdelen zijn in schreven en schreeflozen.De schreefletter heeft streepjes - de schreef - onder het 'pootje'van de letter. Een van de bekendse schreefletters is de Times Roman. De letter die ik hier gebruik is, is een van de bekendste schreefloze; de Helvetica. Alhoewel de meeste mensen die letter sinds de intrede van de computer kennen als Arial. En daarmee zijn we gekomen bij de voornaamste reden waarom terminologieën plots veranderen.De automatisering beheerst/beïnvloed al decennia ons leven. Het is een niet te loochnen feit dat de meest gebruikte toepassingen uit het buitenland komen, met de USA (Microsoft) met voorsprong als eerste.En hoewel het Engels een wereldtaal is, worden die programma's over het algemeen wel vertaald. Helaas gebeurt dat dan vaak door medewerkers van de ontwikkelaar in het land waarvoor de vertaling bedoeld is. Een anonieme knurft in Hoofddorp, zeg maar. Die zijn doorgaans heel goed in het goochelen met nullen en eentjes, maar komen meestal nooit verder dan heel letterlijke 'vertalingen'. Op die manier wordt style--->stijl, paragraph--->paragraaf en title--->titel. En dat dat meestal iets heel anders is dan bedoeld wordt, daar hebben de programmeurtjes geen weet van. Het vreemde is dat wanner je tegen zo'n IT-er zegt dat een kop boven een artikel geen titel heet, dan ben je van een andere wereld. Maar als je aan diezelfde IT-er vraagt wat de kop van het boek is dat hij aan het lezen is, ben je óók een weirdo!

Enfin, terug naar de les.Lettersoorten of fonts zijn er natuurlijk in meerdere grootten. Corpsen in vaktaal De grootte van een letter wordt in de typografie van oudsher uitgedrukt in 'punten'. Een punt is 0,375 milimeter.In Word en andere tekstverwerkers kun je ook zelf het corps kiezen. Meestal tot 72 punten. Nu zult u misschien zeggen dat dat mooi onhandig is omdat u dan eerst sommetjes moet gaan maken om te weten welk corps u moet kiezen. Dat valt in de praktijk reuze mee. U ziet namelijk meteen op het scherm hoe groot de letter is. En grafici weten van elk corps gewoon hoe groot dat is, zoals u dat misschien wel met centimeters heeft. En vindt u de aanduiding Heading1 of Heading2 duidelijker? Of preformatted? Nou dan!

Vet heet niet vet omdat het in het Engels fat zou heten. Nee, de vette letter heet in het Engels bold. En laat veel tv-kijkes nu denken dat de Bold and the beautiful over dikke en mooie mensen gaat! Klein misverstand. Bold betekent zoiets als krachtig, brutaal, fors, eruit springend. Vet heet in Nederland gewoon vet omdat de letter iets vetter is. (En vet is niet hetzelfde als dik; u kunt misschien wel van iemand zeggen dat hij/zij te dik is, maar als u zegt dat hij/zij te vet is, krijgt u hoogstwaarschijnlijk een klap voor uw kanis.) Romein is eigenlijk de ‘gewone' letter. Als letters niet vet of cursief zijn, zijn ze romein. De benaming wordt toegeschreven aan de oorsprong: het oude Rome.Dan hebben we ook nog de term 'broodletter'. Dat is de aanduiding van de letter die een krant of tijdschrift gebrruikt voor de artiekelen zelf En jawdel, daar is óok weer een kreet voor: de platte tekst. De broodletter is voor bijna elke krant weer een andere, maar in het algemeen kan wel gezegd worden dat die altijd romein is en varieert tussen de 8  (bijna onleesbaar) en 12 punten En broodletter kan een schreef hebben maar kan ook schreefloos zijn. En ook het font is heel verschillend.Dat kranten en magzines een broodeltter hebben, heeft natuurlijk ook een reden. Daarmee creëer je heel gemakkelijk en snel een eigen 'beeld' ter ondersteuning van de lay-out die natuurlijk als eerste elke krant een eigen 'smoel' geeft. Het zal u daardoor niet makkelijk gebeuren dat u bij de kiosk met de Telegraaf wegloopt, terwijl u eigenlijk de NRC wilde.

Het meest intrigerend is de term onderkast voor wat in de volksmond ‘kleine letter' heet. De kleine letters lagen vroeger, toen kranten nog gezet werden voordat ze gedrukt konden worden, onder in de kast. Daar was een reden voor: De letters waren van lood. Laden met kleinere letters waren nog wel hanteerbaar maar zodra de letters groter werden, waren ze letterlijk loodzwaar. Daarom zaten de grote letters, de kapitalen dus, boven in de kast omdat de zetter dan maar een klein stukje hoefde te tillen. Waarom de kapitalen dan niet met bovenkast worden aangeduid, vertelt de geschiedenis niet.

(Klik op het plaatje voor een afbeelding op ware grootte)Wel aardig is dat de grootste lettercorpsen destijds niet van lood waren, maar van hout. Dan moet gedacht worden aan de chocoladeletters die de wakkerste krant van Nederland gebruikt om te melden dat Rachel Hazes haar enkel heeft verzwikt.Zulke letters van hout waren al gauw 12 cm hoog en 3,5 tot 5 centimeter breed. Eén zo'n exemplaar weegt ongeveer 60 gram. De telegraafkop: ‘Rachel Hazes verzwikt enkel' wordt dan dus ruim 1.30 meter breed en moet daarom over twee regels over de volle breedte weergeven worden . En is daarmee dus een kleine 30 centimeter hoog. In hout weegt dat al gauw 1,5 kilo en in lood heeft Rachel dan een kop van ruim 7 kilo.(Uit betrouwbare bron hebben wij vernomen dat Rachel evenals haar overleden André, een houten kop prefereert.)

De Telegraaf is dus een gewichtige krant die van een vederlicht item een zwaarwegend onderwerp weet te maken dat meer dan een halve pagina vergt. De onvermijdelijke foto vergt dan al gauw een kwart pagina. Het bericht zelf is twee regels in de broodletter en met een advertentie van weekblad Privé is de pagina vol. Een halfmiljoen slaapkoppen heeft een abonnement op die kattenbakvulling.